Het komt bijna altijd op hetzelfde moment in het gesprek. Ik leg uit dat ik de site bouw in Statamic, de klant knikt vriendelijk mee, en dan valt het: "Moet daar een licentie voor betaald worden? WordPress is toch gratis?"

Ja, er is een licentie. En nee, ik verdien 0% commissie aan die licentie. Maar toch ben ik blij dat het betalend is...

De cijfers op een rijtje

Er is een versie van Statamic die gratis is. Maar met een limiet van 1 gebruiker is dit vooral bedoeld om het eens te testen.

Pro kost 349 dollar per site, eenmalig, met een jaar updates inbegrepen. Wil je daarna updates blijven krijgen, dan is dat 99 dollar per jaar. Daarvoor krijg je onbeperkt gebruikers, revisies, de REST- en GraphQL-API, multisite, white labeling en support rechtstreeks van de mensen die het ding gebouwd hebben. Je licentie start op het moment dat de website live gaat. Tijdens de ontwikkeling is er dus geen licentie nodig.

Reken dat om: ongeveer 300 euro bij oplevering en een goede 85 euro per jaar daarna. Voor een site die vijf jaar meegaat kom je uit rond de 640 euro. Op de totale kost van een maatwerkwebsite is dat niet de grootste kostenpost, maar Statamic is ten minste transparant in wat het je gaat kosten.

Gratis bestaat niet

Hier wringt het bij de vergelijking met WordPress. WordPress zelf kost inderdaad niets. Maar tel eens op wat er op een doorsnee zakelijke WordPress-site aan abonnementen hangt.

Een fatsoenlijke pagebuilder. Een SEO-plugin waarvan de nuttige helft achter Premium zit. Een formulierplugin, met een add-on per integratie. Een backupplugin. Een beveiligingsplugin. Een plugin voor vertalingen. Vaak een betaald thema met een eigen licentie erbovenop.

Elk van die dingen kost tussen de 50 en 300 euro per jaar. Per jaar, niet eenmalig. Ik heb sites overgenomen waar het plugin-abonnement alleen al boven de 600 euro per jaar uitkwam, en dan draaide er nog een gratis plugin mee waar niemand nog naar omkeek.

Je betaalt dus wel. Alleen betaal je aan acht verschillende partijen, die elkaar niet kennen, elk hun eigen updateritme hebben en elk op een dag kunnen beslissen om te stoppen of van eigenaar te veranderen. Er is geen enkele controle over wat die acht partijen volgend jaar doen. Dat vind ik een groter probleem dan één factuur.

Als je weet dat ook het bedrijf achter WordPress geld moet verdienen, is het geen verrassing dat ze soms rare sprongen maken om geld uit hun "gratis" CMS te halen.

Waar het geld bij Statamic naartoe gaat

Dit is het deel dat ik het belangrijkst vind, en waar je bij veel software gewoon geen antwoord op krijgt.

Mensen die er voltijds aan werken

Statamic is een klein team dat leeft van licenties. Niet van advertenties, niet van je data, niet van een investeerder die over drie jaar rendement komt halen. Als ik een bug meld, praat ik met iemand die betaald wordt om die op te lossen. Bij mijn laatste supportvraag had ik binnen twee werkdagen antwoord van iemand die de code zelf geschreven had.

De documentatie

Klinkt saai. Is het niet. De docs van Statamic zijn van het niveau dat je een andere developer kunt doorsturen zonder er nog iets bij uit te leggen. Dat schrijft zichzelf niet en dat onderhoudt zichzelf zeker niet.

Het Rad Pack

Dit is voor mij het beste voorbeeld. Community-addons worden geregeld verweesd: de maker heeft er geen tijd meer voor, krijgt er niets voor betaald, en het ding blijft achter op een versie van vorig jaar. Iedereen die ooit met open source gewerkt heeft, kent dat patroon.

Statamic heeft daar iets aan gedaan. Onder de naam Rad Pack nemen ze belangrijke community-addons over en onderhouden die op hetzelfde niveau als de core, met dezelfde documentatiestandaard. Ze brengen er een deel van hun sponsorinkomsten in om de developers die eraan werken te vergoeden.

Voor mij als bouwer betekent dat iets heel concreets: ik kan die addons in een klantproject gebruiken zonder dat ik moet gokken of ze er over twee jaar nog zijn.

Wat er gebeurt als het verdienmodel niet klopt

Ik wil WordPress niet afbreken. Ik werk er nog altijd mee, ik heb er veel aan te danken, en voor een pak projecten is het gewoon de juiste keuze.

Maar het zit daar structureel scheef. WordPress zelf is gratis, dus moet het geld ergens anders vandaan komen, en dat is de plugin-economie geworden: freemium, upsells, jaarabonnementen, en steeds meer bedrijven met durfkapitaal achter zich die een plugin overnemen en het prijsmodel herzien.

En als de spanning tussen die commerciële belangen echt oploopt, zit de developer in de kou. Het conflict tussen Automattic en WP Engine, dat in 2024 begon en anno 2026 nog altijd loopt, heeft dat pijnlijk duidelijk gemaakt. Toegang tot WordPress.org werd afgesneden. De Advanced Custom Fields-plugin, waar duizenden sites op draaien, werd overgenomen en onder een andere naam verdergezet zonder dat de makers daar iets over te zeggen hadden. Automattic kondigde aan zijn bijdragen aan WordPress core fors terug te schroeven.

Niemand van de mensen die daar de gevolgen van droegen, had iets met dat conflict te maken. Ze hadden gewoon een site gebouwd op iets dat "gratis" was.

Dat is het punt: als je niet weet wie de rekening betaalt, weet je ook niet wiens belang er dient te worden gediend wanneer het spannend wordt.

Waarom ik het ook het eerlijkste model vind

Een licentie is een afspraak die je kunt lezen. Je betaalt een bedrag, je weet wat je krijgt, en de partij die je betaalt heeft er belang bij dat jij tevreden blijft. Meer hoeft software niet te zijn.

Vergelijk dat met de alternatieven. Een gratis tool die je data verkoopt. Een gratis plugin die over twee jaar wordt overgenomen en dan ineens 240 euro per jaar kost omdat je er al in vastzit. Een platform dat gratis is tot je groot genoeg bent om te melken.

Bij Statamic weet ik wie ik betaal, waarvoor, en wat er met dat geld gebeurt. De mensen die het schrijven, worden ervoor betaald door de mensen die het gebruiken. Dat is niet duur. Dat is gewoon hoe het hoort te werken.